Η χαρακτηριστική εικόνα αποτελεί συμβολική εικονογράφηση με τεχνητή νοημοσύνη.
Ενόψει της επετείου της 28ης Οκτωβρίου, μια ξεχωριστή επιστημονική και πολιτιστική πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου Μακεδονίας θέτει το ερώτημα «Τι θυμόμαστε πέρα από το “ΟΧΙ”;» και μας υπενθυμίζει ότι η ιστορία ζει πραγματικά όταν συναντά τη γνώση, την τέχνη και την κριτική σκέψη των νέων.
Καθώς πλησιάζει η 28η Οκτωβρίου, τα σχολεία μας ετοιμάζονται για τις επετειακές εκδηλώσεις μνήμης και τιμής. Για τους εφήβους που μεγαλώνουν στον 21ο αιώνα, περισσότερα από ογδόντα χρόνια μετά τα γεγονότα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η πρόκληση είναι πάντα η ίδια: πώς μια εθνική επέτειος ξεφεύγει από τα όρια μιας τυπικής σχολικής υποχρέωσης και μετατρέπεται σε ουσιαστικό προβληματισμό για το παρόν και το μέλλον;
Μια ιδιαίτερα εμπνευσμένη απάντηση έδωσε την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου 2026 το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας (ΠΑΜΑΚ), μέσα από μια πολυδιάστατη επετειακή εκδήλωση που συνέδεσε την πρωτότυπη επιστημονική έρευνα με τον δημόσιο διάλογο, τη μουσική και τον κινηματογράφο. Alfavita — ΠΑΜΑΚ: Με μια διαφορετική προσέγγιση στην ιστορική μνήμη η εκδήλωση για την 26η και την 28η Οκτωβρίου.
«Η μνήμη του πολέμου πέρα από το “ΟΧΙ”»: Τι γνωρίζουμε πραγματικά για το 1940–1944;
Κεντρικό στοιχείο της εκδήλωσης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας αποτέλεσε η παρουσίαση μιας πρωτότυπης έρευνας κοινής γνώμης για την ιστορική μνήμη (την οποία διεξήγαγε αφιλοκερδώς η εταιρεία QED και παρουσίασε ο Αναπληρωτής Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Γιάννης Κωνσταντινίδης), πλαισιωμένη από την ομιλία του Αντιπρύτανη Καθηγητή Σπυρίδωνος Ν. Λίτσα με θέμα «Το “ΟΧΙ” της 28ης ως στοιχείο της συλλογικής μνήμης και ως ιστορικό δεδομένο».
Η έρευνα εξέτασε τις γνώσεις, τις αντιλήψεις και τις αξιολογήσεις των πολιτών γύρω από τα γεγονότα της περιόδου 1940–1944, φωτίζοντας ένα κρίσιμο παιδαγωγικό συμπέρασμα: ενώ ορισμένες εμβληματικές στιγμές παραμένουν ισχυρές στη συλλογική συνείδηση, άλλες πτυχές της ιστορικής περιόδου παραμένουν λιγότερο γνωστές. Παράλληλα, ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο των πηγών από τις οποίες οι πολίτες αντλούν την ιστορική τους αντίληψη και τα διδάγματα που κρατούν σήμερα από την επέτειο.
Όταν η ιστορία συνομιλεί με την ποίηση, τη μουσική και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια
Η προσέγγιση του ΠΑΜΑΚ έδειξε στην πράξη πώς η ιστορική μνήμη γίνεται βίωμα όταν συναντά τον πολιτισμό:
- Μέσα από την ενότητα «Η μνήμη ως μουσική», όπου ακούστηκαν έργα Ελλήνων συνθετών και αποσπάσματα από το εμβληματικό «Άξιον Εστί» του Μίκη Θεοδωράκη σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη.
- Μέσα από την προβολή της βραβευμένης ταινίας «MAUTHAUSEN» (σε σκηνοθεσία Παναγιώτη Κουντουρά και Αρίσταρχου Παπαδανιήλ), βασισμένης στη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη και το έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη, η οποία υπενθύμισε τη σκληρή πραγματικότητα των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και την αξία της υπεράσπισης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απέναντι στη βαρβαρότητα.
Δεν είναι τυχαίο ότι στις, 24 Οκτωβρίου, συμπληρώνονται επίσης 63 χρόνια από τη μέρα που ο Γιώργος Σεφέρης έγινε ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας (24 Οκτωβρίου 1963) — υπενθυμίζοντάς μας πως ο λόγος, η τέχνη και η μνήμη υπήρξαν πάντοτε τα ισχυρότερα στηρίγματα του ελληνισμού σε δύσκολους καιρούς.
Τι σημαίνει η 28η Οκτωβρίου για τους μαθητές του σχολείου μας σήμερα
Για τη σχολική κοινότητα του 5ου Γενικού Λυκείου Μυτιλήνης «Βενιαμίν ο Λέσβιος», το μήνυμα αυτής της προσέγγισης είναι βαθιά επίκαιρο. Η ιστορία δεν είναι μια σειρά από ημερομηνίες προς αποστήθιση, ούτε ένα μουσειακό έκθεμα.
Όταν οι μαθητές και οι μαθήτριές μας μελετούν την περίοδο 1940–1944, ερευνούν τις πηγές, τραγουδούν στη σχολική γιορτή ή συζητούν στην τάξη, ανακαλύπτουν ότι το «ΟΧΙ» δεν ήταν μια στιγμιαία λέξη, αλλά η επιλογή ανθρώπων να υπερασπιστούν την ελευθερία, τη δημοκρατία, την αλληλεγγύη και τον σεβασμό στον άνθρωπο.
Σε έναν κόσμο που εξακολουθεί να δοκιμάζεται από συγκρούσεις, μισαλλοδοξία και αδικία, η απόδοση τιμής στο παρελθόν αποκτά την αληθινή της αξία όταν συνοδεύεται από γνώση, κριτική σκέψη και ενεργή στάση ζωής υπέρ της ειρήνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Πηγή και αφορμή: Alfavita — ΠΑΜΑΚ: Με μια διαφορετική προσέγγιση στην ιστορική μνήμη η εκδήλωση για την 26η και την 28η Οκτωβρίου (24/10/2026).